Почитувани колешки и колеги, драги родители и студенти,
Македонското научно здружение за аутизам (МНЗА), по тримесечна пауза, повторно ги продолжува своите едукативни активности со 35. вебинар, овојпат со исклучително значаен меѓународен предавач – проф. д-р Адриен А. Ешраги.
Иако летниот период беше исполнет со интензивни проектни активности и работни обврски, МНЗА продолжи активно да работи на унапредување на своите професионални и научно-истражувачки активности. Во тој контекст, со особено задоволство го најавуваме претстојниот вебинар, кој ќе се одржи на 17 септември 2026 година, со почеток во 19:00 часот.
Настанот е бесплатен за сите заинтересирани учесници и се реализира во соорганизација со Истражувачкиот институт за аутизам од Сан Диего, САД.
Кој е проф. д-р Адриен А. Ешраги?
Проф. д-р Адриен А. Ешраги, е професор по отоларингологија, неврохирургија, педијатрија и биомедицинско инженерство на Медицинскиот факултет „Милер“ при Универзитетот во Мајами. Во рамките на својата професионална и научна дејност, тој е директор на Лабораторијата за невроразвојни комуникациски нарушувања, раководител на клиниките за отологија и невроотологија во болницата „Џексон Меморијал“ и ко-директор на Институтот за уво при Универзитетот во Мајами.
Неговиот научноистражувачки опус опфаќа повеќе од 200 научни публикации, а бил и уредник на три научни книги. Неговата стручност и придонес во медицинската наука се препознаени и преку изборот од страна на неговите колеги за еден од „Најдобрите лекари“ и „Најдобрите лекари во Америка“ во текот на последната деценија.
Особено значајно е што д-р Ешраги е рангиран меѓу 2% од водечките научници во светот во 2024 година, што претставува дополнителна потврда за неговиот исклучителен научен придонес и меѓународната препознатливост.
Пријавување за вебинарот
Пријавувањето е отворено до 10 септември 2026 година, по што формуларот ќе биде затворен.
За учество во вебинарот потребно е да се регистрирате со точно име и презиме и валидна електронска адреса преку наведениот ЛИНК. Овие податоци се неопходни за навремено доставување на ЗУМ (Zoom) линкот за пристап до вебинарот.
Ги покануваме сите заинтересирани родители, студенти, наставници, специјални едукатори и рехабилитатори, здравствени работници, истражувачи и професионалци од сродни области, како и сите оние кои сакаат да ги продлабочат своите знаења за современите пристапи кон здравствените и коморбидните состојби поврзани со аутизмот, да ја искористат оваа можност за бесплатно професионално и научно усовршување.
МНЗА продолжува да создава можности за размена на знаења, поврзување со меѓународната научна заедница и унапредување на практиката заснована врз научни докази.
Ви благодариме за континуираниот интерес и за тоа што редовно ги следите активностите на МНЗА.
Почитувани колешки и колеги, драги родители и студенти,
Македонското научно здружение за аутизам (МНЗА) со особено задоволство го најавува 34. вебинар со д-р М. Пилар Трелес. Настанот е бесплатен и се реализира во соорганизација со Истражувачкиот институт за аутизам од Сан Диего, САД. Вебинарот ќе се одржи на 17 јуни во 19:00 часот.
Која е д-р М. Пилар Трелес?
Пријавувањето е отворено до понеделник во 15 часот, по што формуларот ќе биде затворен. За учество е потребно да се регистрирате со точно име и презиме и валидна е-пошта преку наведениотЛИНК, со цел да го добиете ЗУМ линкот за пристап до настанот.
Ви благодариме што ги следите активностите на МНЗА.
Почитувани колешки и колеги, драги родители и студенти,
Македонското научно здружение за аутизам (МНЗА) со особено задоволство го најавува 33. вебинар со проф. д-р Карин Паркер. Настанот е бесплатен и се реализира во соорганизација со Истражувачкиот институт за аутизам од Сан Диего, САД. Вебинарот ќе се одржи на 13 мај во 19:00 часот.
Која е проф. д-р Карин Паркер?
Д-р Карин Џ. Паркер е Труонг-Тан Бродком професорка, претседател на Одделот за главни лаборатории и вонреден претседател за стратегија и надзор на истражувањето во Одделот за психијатрија и бихејвиорални науки при Универзитетот Стенфорд. Таа е и професорка по компаративна медицина на истиот универзитет.
Д-р Паркер ја раководи Програмата за истражување на социјалните невронауки, која има за цел унапредување на разбирањето на биолошките основи на социјалното функционирање кај различни видови, како и транслација на овие фундаментални сознанија во насока на подобрување на дијагностиката и третманот на лица со нарушувања во социјалното функционирање.
Нејзиното научно истражување е поддржано од Националните институти за здравство (NIH), Фондацијата Симонс и Министерството за одбрана на САД. Резултатите од нејзините истражувања се објавени во водечки научни списанија, меѓу коиScience Translational Medicine,Nature Neuroscience,PNASиMolecular Psychiatry, како и широко претставени во реномирани медиуми (NPR, CBS, Los Angeles Times, Scientific American, Newsweek и подкастотHuberman Lab).
Д-р Паркер ги стекнала своите додипломски и постдипломски степени на Универзитетот во Мичиген, а постдокторската обука ја завршила на Универзитетот Стенфорд, по што се приклучила на неговиот факултет. Таа е придружен научник во Калифорнискиот национален истражувачки центар за примати, член на Американскиот колеџ за невропсихофармакологија (ACNP) и член на Кавли фондацијата при Националната академија на науките на САД. Исто така, била поканет говорник и лидер на јавното мислење на состаноци на Националната академија на науките, NIH и различни меѓународни научни и приватни истражувачки тела.
Пријавувањето е отворено до недела во вечерните часови, по што формуларот ќе биде затворен. За учество е потребно да се регистрирате со точно име и презиме и валидна е-пошта преку наведениот ЛИНК, со цел да го добиете ЗУМ линкот за пристап до настанот.
Ви благодариме што ги следите активностите на МНЗА.
Весна Филиповска, секретар на Македонското научно здружение за аутизам, специјален едукатор и рехабилитатор по вокација, чија посветеност и труд се вградени во работата на здружението веќе седум години.
Преку својата професионална експертиза и несебична ангажираност, таа придонесува кон реализација на значајни проекти и иницијативи кои ја унапредуваат поддршката за лицата со аутизам и нивните семејства.
Таа ги претстави „Проектните активности на МНЗА во последните години“, прикажувајќи ја динамиката, предизвиците и успесите на здружението во изминатите години. Погледнете го видеото.
M-p Розалија Бошковски, член на МНЗА и претставник од Министерството за образование и наука на свеченоста по повод 25 години МНЗА говореше на тема: „Инклузија во практиката: поддршка на ученици со аутизам во основното образование“. Настанот се одржа во свечената сала на Филозофскиот факултет во Скопје на 22 мај 2025 година со почеток во 13:30 часот. Проследете го нејзиното 9 минутно излагање.
Лицата со аутизам често имаат различни когнитивни стилови и начини на учење. Некои имаат изразена визуелна меморија, други се фокусираат на детали, а трети имаат силни аналитички способности. Многу од нив учат преку структурирани рутини, визуелни помагала и практични активности.
Лицата со аутизам учат и размислуваат на начини кои можат значително да се разликуваат од невротипичните лица, поради уникатните карактеристики на нивната невролошка структура. Иако секое лице со аутизам е индивидуално, постојат некои општи обрасци во начинот на кој тие обработуваат информации, учат и размислуваат, вклучувајќи ги следните аспекти:
Обработка на информации
Детално-ориентирано размислување: Многу лица со аутизам имаат тенденција да се фокусираат на детали наместо на целокупната слика („гешталт“). Ова често се нарекува „локална“ наспроти „глобална“ обработка. На пример, тие можат да забележат мали детали во околината или да се фокусираат на специфични аспекти на задачата.
Визуелно размислување: Некои лица со аутизам размислуваат во слики или визуелни обрасци, наместо во зборови. Ова може да доведе до силни способности за визуелно-просторна обработка, како што е запомнување на сложени шеми или мапи.
Линеарно или конкретно размислување: Абстрактните концепти или метафорите може да бидат предизвик за некои, бидејќи тие често размислуваат на конкретен, буквален начин.
Начин на учење
Силни страни во учењето:
Меморија за факти и детали: Многу лица со аутизам имаат извонредна меморија за специфични информации, особено во области од интерес (на пр., факти за возови, математика, музика).
Систематски пристап: Тие често учат добро преку структурирани и предвидливи методи, како што се рутини, визуелни распореди или јасни инструкции.
Силни интереси: Интензивниот фокус на одредени теми може да ги направи експерти во тие области, што може да се искористи за учење нови вештини.
Предизвици во учењето:
Социјално учење: Учењето преку социјална интеракција или набљудување на другите може да биде потешко поради предизвици во разбирањето на социјалните знаци.
Флексибилност: Промените во рутините или неочекуваните задачи можат да бидат предизвик, што влијае на учењето во динамични средини.
Сензорна преоптовареност: Пречувствителноста на звуци, светлина или други стимуланси може да го попречи фокусот за време на учењето.
Когнитивни стилови
Хиперфокус: Лицата со аутизам често можат да се фокусираат интензивно на задача или тема што ги интересира, понекогаш исклучувајќи други надворешни стимуланси.
Шаблон-базирано размислување: Многумина се одлични во препознавање на шаблони, што може да ги направи исклучително добри во области како математика, програмирање или музика.
Егзекутивни функции: Некои лица може да имаат предизвици со планирање, организирање или управување со времето, што може да влијае на учењето и извршувањето на сложени задачи.
Сензорна обработка
Лицата со аутизам често имаат уникатен начин на обработка на сензорните информации. На пример, тие можат да бидат пречувствителни (хиперсензитивни) или недоволно чувствителни (хипосензитивни) на звуци, светлина, текстури или мириси. Ова влијае на начинот на кој тие учат, бидејќи сензорната средина може да го олесни или попречи процесот на учење.
Комуникација и учење
Невербална или алтернативна комуникација: Некои лица со аутизам се невербални или користат алтернативни начини на комуникација (на пр., пишување, гестови, уреди за комуникација). Ова може да влијае на начинот на кој тие учат во традиционалните образовни системи.
Социјални предизвици: Тешкотиите во разбирањето на социјалните норми или невербалните знаци можат да го направат учењето во група или преку социјална интеракција покомплицирано.
Индивидуални разлики
Бидејќи аутизмот е спектар, начинот на учење и размислување варира значително. Некои лица може да бидат невербални и да имаат потреба од интензивна поддршка, додека други можат да бидат високо вербални и независни. Клучно е да се пристапи кон секое лице индивидуално, земајќи ги предвид нивните силни страни и потреби.
Поддршка за учење
За да се олесни учењето кај лицата со аутизам, често се користат:
Визуелни помагала: Дијаграми, распореди и слики можат да помогнат во структурирањето на информациите.
Структурирана средина: Предвидливите рутини и јасните инструкции го олеснуваат учењето.
Индивидуализирани пристапи: Прилагодувањето на наставните методи на специфичните интереси и потреби на лицето е клучно.
Сензорна поддршка: Создавање на средина со намалени сензорни стимуланси (на пр., тивка училница) може да го подобри фокусот.
Почитуван декан на Филозофскиот факултет проф. д-р Оливер Бакрески, почитуван продекан проф. д-р Огнен Спасовски, ценети членови на МНЗА, драги гости, родители, деца со аутизам, студенти и пријатели на Македонското научно здружение за аутизам,
Дами и господа,
Денес сме овде заедно, обединети од нашата заедничка визија и посветеност, за да одбележиме значаен јубилеј – 25 години постоење на нашето здружение. Создадени на крајот на минатиот милениум, успешно чекориме во новиот милениум! Четврт век исполнет со напорна работа, несебична поддршка и трајни заложби за подобрување на животот на лицата со аутизам и нивните семејства.
Во текот на овие години, Македонското научно здружение за аутизам прерасна во силен сојузник на институциите, организациите и професионалците кои се борат за подобра инклузија, образование и поддршка за лицата со аутизам. Ние, членовите, изградивме заедница заснована на разбирање, почит и солидарност.
Почетоците беа скромни, но исполнети со голема решителност за успех. Еден мајски ден, заедно со професорите Спироски и Ајдински (за жал веќе покоен), ја инициравме идејата за основање на здружението. Наскоро ни се придружија доцентите Василевска и Копачев, а здружението официјално го регистриравме во тогашниот Основен суд 1 во Скопје. Основачкото собрание, кое се одржа на 22 мај 2000 година на Медицинскиот факултет, собра 15-тина колеги и колешки од Институтот за дефектологија и Институтот за имунобиологија и хумана генетика. Од тогаш па наваму, ова здружение растеше, се развиваше и надминуваше бројни предизвици, но секогаш остануваше доследно на својата мисија.
На овој свечен ден, 22 мај, сакам да упатам искрена благодарност до сите вас – членовите, поддржувачите, волонтерите – кои несебично го вложивте својот труд, знаење и љубов за да го направиме здружението она што е денес. Вашата посветеност и хуманост се најголемата инспирација за сите нас!
Во текот на овие 25 години, нашето здружение постигна бројни значајни достигнувања:
Со цел да се подигне свеста и знаењето за аутизмот, нашето здружение организираше едукативни активности кои вклучуваа домашни и меѓународни експерти. Имено, бевме организатори или соорганизатори на 6 семинари и симпозиуми во земјата и странство, 5 меѓународни конференции кај нас и надвор од Македонија, организиравме три трибини за Даун синдром со колеги од Хрватска, десетина работилници, а во последните пет години организиравме околу 50 вебинари со светски експерти во областа на аутизмот, како и со наши професионалци. Остварени се студиски посети во Полска, Естонија, Холандија, Англија, Германија, Србија, Хрватска и други држави. МНЗА во моментот е соиздавач на списанието Journal of Health and Rehabilitation Sciences, чиј што издавач е Универзитетот Alma Mater Europaea од Словенија, а во минатото беше и соиздавач на други две списанија.
Долго време на факултетот или во приватните центри нудевме бесплатни дијагностички услуги и совети за третман на децата со аутизам и нивните семејства.
Залагајќи се за правата на децата со аутизам, успеавме да обезбедиме подобри услови за инклузивно образование во училиштата и редовните наставни програми.
МНЗА учествуваше во 20 научни истражувања и проекти главно меѓународни, кои придонесоа за подобро разбирање и поддршка на лицата со аутизам.
Во време на трите пандемиски години дававме онлајн поддршка преку советување, емотивна поддршка и информации за правата и услугите достапни за лицата со аутизам.
Редовно укажувавме за потребата од вработување на возрасните лица кај надлежните авторитети преку иницијативи кои помагаат на лицата со аутизам да најдат работа.
Залагајќи се за правата на децата со аутизам, успеавме да обезбедиме подобри услови за инклузивно образование во училиштата и редовните наставни програми.
Секој човек со аутизам е единствен, со свои способности, потреби и начини на изразување. Тие ни носат нови перспективи, збогатувајќи ја нашата заедница со нивната посебност, таленти и неисцрпна енергија.
Македонското научно здружение за аутизам има незаменлива улога во поддршката на оваа популација. Нашата посветеност, труд и љубов кон лицата со аутизам придонесоа за значајни промени во македонското општество.
Благодарение на МНЗА, многу семејства ја добиваат неопходната помош и поддршка. Здружението ја подигнува свеста за аутизмот, промовирајќи разбирање, прифаќање и емпатија. Преку едукација и истражувања, се подобруваат условите за живот на лицата со аутизам, помагајќи им да ги развијат своите потенцијали и да ја најдат својата улога во општеството.
Нашите активности не само што нудат директна поддршка на лицата со аутизам и нивните семејства, туку ја поттикнуваат заедницата да се обедини и да стане поинклузивна. Создаваме средини каде што разликите се слават, каде што секоја индивидуа е вреднувана и разбрана.
МНЗА е столб на надеж и промена, доказ дека љубовта, разбирањето и заедничката работа можат да го направат светот подобро место за сите. Нашата посветеност е од непроценливо значење за општеството, а нашиот труд покажува дека заедно можеме да изградиме инклузивна и поддржувачка средина.
Аутизмот е глобален предизвик, кој бара внимателност, емпатија и поддршка од сите нас. Но, преку посветеност, разбирање и заедничка акција, можеме да создадеме подобар и поправеден свет за лицата со аутизам и нивните семејства. Постојат значителни предизвици што ги носи оваа состојба, како што се:
Рано дијагностицирање и интервенција: Во многу земји, дијагностицирањето на аутизмот доцни, што може да го ограничи пристапот до рана интервенција и поддршка. Сметаме дека овде направивме прогрес во однос на состојбата пред 2000 година.
Пристап до едукација: Образовните системи во многу земји не се адаптирани за потребите на децата со аутизам, што значи дека тие не добиваат квалитетна и инклузивна едукација. На ова поле авторитетите од нашата држава мора да работат уште многу.
Свест и разбирање: И покрај напорите за подигнување на свеста, постојат многу стереотипи и предрасуди за луѓето со аутизам. Ова може да доведе до социјална изолација и неразбирање.
Пристап до здравствена нега: Многу лица со аутизам и нивните семејства немаат пристап до неопходната здравствена и психолошка нега и поддршка.
Правна заштита: Во многу земји, лицата со аутизам немаат соодветна правна заштита и поддршка за нивните права и интереси.
Светската здравствена организација и други меѓународни организации активно работат на подигнување на свеста, подобрување на условите и промовирање на прифаќањето на лицата со аутизам во општеството.
Еден од значајните чекори во оваа мисија беше одлуката на Обединетите нации да го прогласат 2 април за Меѓународен ден за подигнување на свеста за аутизмот, поттикнувајќи глобално разбирање и поддршка. Македонското научно здружение за аутизам со гордост беше пионер во Македонија, чествувајќи го овој ден уште во 2011 година, само четири години по неговото официјално прогласување.
Во три наврати организиравме големи манифестации, а заедно со група родители имавме чест да бидеме примени од поранешниот Претседател на Републиката, д-р Ѓорге Иванов. Овие моменти беа важен сигнал дека аутизмот е прашање кое заслужува внимание, грижа и посветеност од целото општество.
Глобалната заедница мора да работи заедно, градејќи поинклузивно, поподдржувачко и поправедно општество за сите. Иако предизвиците се големи, секој чекор напред носи значајно подобрување во животот на милиони луѓе ширум светот.
Дозволете ми на крајот, со длабока почит и искрена благодарност, да им се заблагодарам на основачите и на сите членови—и минати и сегашни—кои со својата несебична посветеност го изградија ова здружение во она што е денес.
Особена благодарност упатувам до Филозофскиот факултет во Скопје, нашиот дом и силен поддржувач низ годините, како и до родителите и семејствата на лицата со аутизам во Македонија, кои веруваа во нас и продолжуваат да ја градат оваа заедница со својата доверба и поддршка.
Голема благодарност заслужуваат МЦМС, Министерството за финансии, Министерството за образование и наука, кои во почетокот ни помогнаа со финансирање на значајни проекти, како и нашите партнери од земјите на ЕУ и Европската комисија, кои со својата поддршка го овозможија нашето активно учество во меѓународни проекти, каде и денес играме значајна улога.
Неизмерно сме благодарни на сите донатори и поддржувачи, чии имиња ќе бидат истакнати во делот за доделување на благодарници, како и на м-р Ирена Стојановска, Теа Петрушева, м-р Фики Гаспар, Весна Филиповска, м-р Розалија Бошковски, Стојан Андонов и на студентките од Институтот за специјална едукација и рехабилитација, кои со својата ангажираност и посветеност го поддржаа организациски овој денешен свечен настан.
Оваа прослава не би била возможна без вас—без вашата посветеност, љубов и безусловна поддршка. Ви благодарам што сте дел од оваа приказна и што заедно продолжуваме да градиме подобро, поправедно и поинклузивно општество!
Нека оваа прослава ни биде потсетник дека нашата борба за подобар и поправеден свет за лицата со аутизам не застанува тука. Да продолжиме заедно да се залагаме за позитивни промени и да создадеме уште поголеми успеси во годините што доаѓаат!
МНЗА ви подготви кус водич за аутизмот во зрелата возраст и што треба да се стори за овие лица во Македонија. Водичот може да се симне од следниот ЛИНК.
Ви подготвивме водич како да постапувате ако се посомневате дека вашето дете има аутистичен спектар на нарушување (АСН).
1. Следете го развојот на детето
Обрнете внимание на следниве знаци (особено во првите 2 години):
Недостаток на контакт со очи;
Не реагира на повик на неговото име;
Одбивање физички контакт или гушкање;
Доцнење во говорот и комуникацијата;
Повторувачки движења (раце, нишање);
Избегнување социјална интеракција;
Прекумерна или никаква чувствителност на звуци, светлина, допир, мирис, вкус и др.
Не мора да ги има сите овие знаци за да биде АСН (може само некои).
2. Разговарајте со педијатарот
Изнесете ги вашите грижи конкретно: „Го викам, а не се врти…“, „Не кажува ниедна реченица“, „Се изолира од другите деца“, „Не ме гледа во очи квалитетно“.
Побарајте упат за понатамошна евалуација.
3. Побарајте проценка од стручни лица
Контактирајте со:
Детски психијатар (на пр. во Заводот за ментално здравје „Младост“ – Скопје)
ГАСПАР центар консултации и прегледи кај проф. д-р Владимир Трајковски со закажување на телефон 071-375-700.
4. Не чекајте дијагноза за да започнете со стимулација
Работете дома на говор, комуникација и интеракција преку игри;
Воспоставете рутина и визуелна поддршка (слики, табли со знаци);
Побарајте помош од логопед или дефектолог, дури и пред официјална дијагноза;
Читајте стручна литература: книги, брошури, научни трудови и сл.
5. Запишете ги промените и однесувањето
Водете дневник со одредени ситуации и реакции на детето;
Овој материјал ќе им помогне на стручњаците да направат подобра проценка.
6. Побарајте поддршка
Разговарајте со други родители (на пр. преку МНЗА, ФБ групи или други родителски здруженија);
Не сте сами – раната интервенција прави голема разлика!
7. Првичен шок и прифаќање
Слободно изразете ги емоциите – шокот и стравот се нормални реакции.
Разговарајте со семејството и блиските – објаснете што е аутизам, без срам или стигма.
Побарајте прва поддршка од семеен лекар или педијатар кој ќе ве упати понатаму.
8. Дијагноза:
Институции што вршат дијагноза во Македонија:
Завод за ментално здравје на деца и младинци – Скопје (познат како „Младост“)
Клиника за психијатрија – УКИМ, Скопје
Завод за рехабилитација на слух, говор и глас – Скопје
Дефектолошки, психолошки и логопедски центри (приватни), како што е ГАСПАР центарот со 4 објекти во Скопје.
Се вклучуваат следниве стручњаци:
Специјалист за аутизам
Детски психијатар
Клинички психолог
Логопед
Дефектолог
Невролог (по потреба).
9. Изработка на индивидуален образовен план
По дијагнозата, детето има право на Индивидуален образовен план (ИОП) преку училиштето или градинката.
Соработувајте со специјални едукатори и психолози во установите.
10. Терапии и интервенции (достапни кај нас)
Медикаментозен третман и биомедицински третман исклучиво по препорака на доктор по медицина;
Дефектолошки третман (психомоторна реедукација);
Логопедска терапија – достапна во јавни и приватни логопедски центри
Сензорна интеграција и физикална терапија – во приватни центри
Психо-социјална поддршка – преку Центрите за социјална работа или невладини организации;
Музикотерапија;
Индивидуално спортување;
Социјализација во градинки, игротеки и сл.
11. Едукација и инклузија
Детето има право на инклузија во редовни градинки и училишта.
Може да се побара образовен асистент преку Министерството за образование и наука.
Посебни училишта постојат во Скопје, Битола, Штип, Струмица, и други градови.
12. Права од социјална заштита и финансиска поддршка
Право на паричен надоместок по основ на туѓа нега и помош.
Право на инвалидска пензија (по навршени 26 години).
Право на бесплатен јавен превоз во одредени општини.
Се остваруваат преку Центрите за социјална работа – потребна е медицинска документација.
ЈЗУ Здравствен дом Скопје во 2020 година формираше Служба за функционална проценка на деца и млади во чиј состав функционираат 9 стручни тима за функционална проценка на деца и млади и еден стручен тим за координација.
13. Поддршка за семејството
Разговарајте со други родители – групи за поддршка се достапни на Facebook и Viber.
Посетете предавања, обуки, семинари и вебинари што ги организираат здруженија како што е Македонското научно здружение за аутизам.
Грижете се и за вашето ментално здравје – можно е да добиете психолошка поддршка преку клиники и амбуланти од јавното здравство или приватни ординации.
14. Долгорочно планирање
Размислувајте за иднината – како детето ќе биде функционално и независно.
Истражете можности за работна инклузија и дневни центри за возрасни.
Застапувајте го своето дете во образовниот и здравствениот систем.
15. Воспоставување на дневни центри за возрасни Во Македонија, воопшто нема специјализирани дневни центри за возрасни со аутизам. Потребни се:
Центри што нудат структурирана дневна активност;
Професионална едукација, вештини за живеење и социјализација;
Поддршка од дефектолози, психолози и социјални работници.
а. Работна инклузија и заштитени работни места
Преку индивидуален пристап и поддршка, некои лица со аутизам можат да бидат вработени
Потребно е да се формираат програми за обука, адаптирани на различните способности
Законот за вработување на лица со попреченост треба да се применува во практика.
б. Поддршка за независно или полунезависно живеење
За оние со повисоко ниво на функционалност: менторирано или придружено живеење
За оние со повисоки потреби: групни домови со 24-часовна грижа, наместо институционализација.
в. Правна и социјална заштита
Родителите/старателите треба да се информираат за можноста за старателство, законски застапници, социјална поддршка, итн.
